Berlin Duvarı neden yıkıldı

featured
Paylaş

Bu Yazıyı Paylaş

veya linki kopyala

1989 yılının Kasım ayı dünya tarihinin en ikonik olaylarından birine, Berlin Duvarı’nın yıkılışına sahne olmuştu. Duvarın yıkılışı bir bakıma Doğu Avrupa’da aylardır artan tansiyondan sonra Soğuk Savaş’ın somut bir anıtının nasıl çöktüğünün kolay bir anlatımıydı.

Berlin Duvarı’nın yıkılış süreci somut olarak saat 23.30 civarında, Stasi memuru Harald Jäger’in buyruğuyla hareket eden iki denetim nöbetçisi Helmut Stöss ve Lutz Wasnick’in Berlin’deki Bornholmer geçiş noktasındaki ana bariyer kapısının kollarını kavrayıp açmasıyla başladı.

O anı anlamak için, o güne katkıda bulunan düzinelerce beşerle röportaj yapıldı, bir vakitler zımnî olan yığınla Stasi evrakı da artık uzmanların kullanımına açık, saatlerce süren görüntü kayıtları internet mahzeninde araştırıcıların ilgisini bekliyor. Araştırmacıların istifadesine sunulmamış veyahut şimdi yayınlanmamış bir o kadar da evrak kendisine uzanacak dikkatli nazarlara muntazır. Bu inceleme elbette Berlin Duvarı’nın yıkılışını bütün cepheleriyle anlatma tezi taşımıyor. Ama duvarın “yavaş yavaş ve sonra bir anda” nasıl yıkıldığını anlamanız açısından yararlı olacaktı.

Berlin Duvari Neden Yikildi 0 Ymyemk5M

“DUVAR AÇIK!”

Aslına bakarsanız ne Washington’da, ne Moskova’da, ne Batı Almanya’da, ne Doğu Almanya’da, hatta Doğu Berlin’de de hiç kimse o gün olacaklardan haberdar değildi. Doğu Alman yetkililerden biri olan Gerhard Lauter için gün o kadar monotondu ki 9 Kasım akşamını karısıyla birlikte tiyatroda geçirdi. Konuta geldiğinde ise İçişleri Bakanı’nın gönderdiği telgrafın şu satırların okuduğunda adeta dona kaldı: “Bu ortada, duvar açık!”

Bornholmer Sokağı geçiş noktasında misyon yapan üst seviye Stasi yetkilisi Jäger üstüne üstüne gelen göstericilere ateş edebilirdi fakat bunun yerine eylemsizlik kararı aldı. Jäger sadık bir parti yetkilisiydi ve devrimci de değildi. Fakat o gece, hududu geçmek isteyen kalabalığın baskısı, parti başkanlarının işleri berbat etmesi ve amirlerinin pisliği temizlemek için onu yalnız bırakması fikirleri bir ortaya geldi ve onun kararında tesirli oldu.

Elbette bu insanların hiçbiri -ve o günkü aksiyonları yahut eylemsizlikleri tarihin gidişatını değiştiren öteki pek çok şahıstan hiçbiri- sokakta dolaşırken böylesi bir karara ulaşmadı. Bu şahıslar “birdenbire” olanı yarattılar evet, fakat bu hareketleri sırf etaplı olarak açığa çıkan bir bağlamda ehemmiyet taşıyordu. Bunun nedenini anlamak için Alexis de Tocqueville’e başvurmaktan âlâ bir fikir olabilir. Berlin Duvarı’nın Fransız İhtilali’nin 200. yıldönümünde yıkılması elbette dikkate paha bir tesadüf. Artık tam da burada Tocqueville’in 1789’a ait meşhur açıklamasını hatırlamamız gerekecek.

Berlin Duvari Neden Yikildi 1 L3Us3Hus

KALDIRILMASI MÜMKÜN OLANA DAYANMAK MÜMKÜN OLMAZ

Tocqueville, Fransız İhtilali sırasında eski muhafızların baskıcı idaresinin gevşemesinin, halkı tatmin etmek yerine, kitleleri daha fazlasını talep etmeye teşvik ettiğini tespit etmişti. Uzun müddettir tahammül edilen şikayetler, ortadan kaldırılmaları mümkün göründüğü anda “dayanılmaz hale” geldi. Tocqueville’in görüşü 1989’da Berlin’de yaşananlara harika bir formda uyuyor. Zira o sonbahar da Fransa Devrimi’ndekine emsal bir gevşeme devrine denk gelmişti.

Mihail Gorbaçov dört yıllık iktidar mühleti boyunca, Sovyet Bloku sakinleri üzerindeki baskı yükünü azaltmıştı. Pek çok uzmana nazaran onun ıslahatları olmasaydı Duvar yıkılmazdı. Lakin Gorbaçov’un ıslahatları Duvar’ı açmak için tek başına kâfi değildi, zira o, hiçbir halde bölünmüş Berlin’in işgalini sona erdirmeyi amaçlamıyordu.

Adolf Hitler’in 1941’de Sovyetler Birliği’ni işgal etmesinin akabinde yaşanan 4 yıllık savaşlarda milyonlarca Sovyet askeri ve vatandaşı hayatını kaybetse de savaşın sonunda Nazi Almanyası kayıtsız kuralsız teslim olmuştu. Sonuç olarak Moskova, Sovyet birliklerinin Doğu Almanya’da kalıcı olarak konuşlandırılmasını (1989’da yaklaşık üç yüz seksen bin kişi hala oradaydı) büsbütün yasal görüyordu. Ve tıpkı Gorbaçov’un Doğu Berlin’den vazgeçmeye niyeti olmadığı üzere, Alman müttefiklerinin de vazgeçmeye niyeti yoktu.

Ancak 9-10 Kasım 1989 gecesi Gorbaçov, Demir Perde’de büyük bir deliğin açılmasına şahit oldu. Makus bir basın toplantısını Duvar’ın yıkılmasına dönüştüren şey, Doğu Almanya’daki barışçıl devrimci faaliyetlerdi. Onlar bu sayede basın toplantısının sunduğu ani fırsattan yararlanabilecek kadar taraftar ve inanç kazanmışlardı.

Berlin Duvari Neden Yikildi 2 Vqchsvv5

BERLİN DUVARI’NIN YIKILMASINI SAĞLAYAN 4 DEĞERLİ FAKTÖR

Bugüne kadar yazılıp çizilenler göstericileri muvaffakiyete götüren dört değerli faktör olduğunu ortaya koyuyor. Birincisi hareketinin şiddete yaslanmamış olması. Erica Chenoweth ve Maria Stephan’ın yakın tarihli değerli bir makalesinde belirttiği üzere, barışçıl bir ihtilal “daha geniş ve daha çeşitli bir iştirakçi tabanını çekme ve bir rejime sürdürülemez maliyetler yükleme mümkünlüğü silahlı gayretten daha olası olduğu için başarılı olur.”

Bu dinamik, 9 Ekim 1989 akşamı, Doğu Almanya’nın Leipzig kentinde en bariz biçimde ortaya çıktı. Burada (yeni ispatların gösterdiği gibi), Politbüro, Tiananmen Meydanı’nın yalnızca birkaç ay evvel ortaya çıkan Almanya versiyonunu planladı.

Ancak o gece hem protestocuların çokluğu hem de onların şiddet içermeyen davranışları güvenlik güçlerini saldırmaktan caydırdı. Bunun yerine kimi birlikler protestocuların saflarına katıldı. Göstericilerin büyük tehlike karşısındaki takdire şayan davranışları, daha evvel hiç başaramadıkları bir biçimde kendi saflarını büyütmelerine imkan tanıdı. Leipzig’deki 9 Ekim, Berlin’deki 9 Kasım’ın yolunu açtı.

İkincisi, Siggi Schefke ve Aram Radomski üzere kapalı misyondaki “modern vakanüvisler”, hareketlerini dünya çapında duyurarak sivil direnişçilerin tesirini genişletti. Schefke, Radomski ve öbürleri, büyük bir şahsî riski göze alarak, görüntü kameraları ve kasetleri Doğu Almanya’ya kaçırdılar, protestoları kaydettiler ve akabinde elde edilen manzaraları yayınlanmak üzere Batılı medya kuruluşlarına gönderdiler. Bu da memleketler arası kamuoyunda önemli bir dayanağı açığa çıkarttı.

Başka bir deyişle Radomski ve Schefke, YouTube çağında artık çok daha yaygın olan bir olgunun, diktatörlerin kameralarla sonlandırılmasının birinci uygulayıcıları oldular. Elbette daha evvelki gazeteciler de birebirini yapmıştı ancak ucuz, taşınabilir görüntü kameraların ve daha sonra internetin gelişmesi bu tıp aksiyonların mümkünlüğünü artırdı.

Radomski ve Schefke, üçüncü bir dayanak kaynağı ise kiliseler oldu. Doğu Almanya’daki Protestan kiliseleri ağır Stasi nezaretine maruz kalsa muhalifler için hala en inançlı buluşma yerleri olarak kullanabiliyorlardı.

Diğer bir etken ise Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı’nın (AGİK) verdiği önemli takviye oldu. AGİK pek çok yardımının dışında birtakım gazetecilerin aranmadan Berlin Duvarı’nı geçmesine imkan tanıyan bir dizi tedbirleri uygulamaya koymuştu. Batı Alman dergisi Spiegel’in muhabiri Ulrich Schwarz, bu tıp tedbirler sayesinde Radomski ve Schefke’nin kuryesi olarak misyon yapabildi ve değerli görüntü kasetleri 9-10 Ekim 1989 gecesi kaçırmayı başardı.

Dördüncü ve son olarak, devrimciler, potansiyel olarak ömrü tehdit eden durumlarda büsbütün yabancılara güvenme ve baskı altında başarılı bir biçimde birlikte çalışma konusunda şaşırtan bir istek gösterdiler. Buna karşılık Stasi evrakları, iktidardaki rejimin üyelerinin birbirlerine ya da astlarına güvenmediklerini ve bu itimat eksikliğinin onların yükselen ihtilali köreltme yeteneklerini önemli formda baltaladığını tekrar tekrar gösteriyor.

Berlin Duvari Neden Yikildi 3 Brlvw91H

“GÜÇ VE OTORİTE YAVAŞ YAVAŞ BUHARLAŞIR”

Tüm bu faktörler bir ortaya gelerek Berlin’in iki yarısı ortasındaki en büyük hudut geçiş noktası olan Bornholmer Caddesi’ndeki Duvar’ı yıktı. Kendisi ve adamları için korkan Jäger, sonunda kendi yetkisini aşarak denetim noktasını açmaya karar verdi. Berlin’in iki yarısı ortasındaki öbür geçiş noktalarındaki meslektaşları da kısa mühlet sonra birebir şeyi yaptı.

Tocqueville’in kestirim ettiği üzere bariyer artık dayanılmaz hale geldi ve halk bariyerin kaldırılmasını talep etti. İktidardaki rejim böylelikle gücünün temel taşını, yani halkının hareketini denetim etme yeteneğini kaybetti ve süratle çöktü.

Bu, Tocqueville’in iki yüz yıl evvel anladığı bir derstir: “Güç ve otorite yavaş yavaş buharlaşır”. Yahut Ernest Hemingway’in kelamını tekrar etmemiz gerekirse her değişim “Yavaş yavaş ve sonra birdenbire…” oluyor.

Berlin Duvari Neden Yikildi 4

0
mutlu
Mutlu
0
_zg_n
Üzgün
0
sinirli
Sinirli
0
_a_rm_
Şaşırmış
0
vir_sl_
Virüslü
Berlin Duvarı neden yıkıldı

Tamamen Ücretsiz Olarak Bültenimize Abone Olabilirsin

Yeni haberlerden haberdar olmak için fırsatı kaçırma ve ücretsiz e-posta aboneliğini hemen başlat.

Giriş Yap

Almanya Haber ayrıcalıklarından yararlanmak için hemen giriş yapın veya hesap oluşturun, üstelik tamamen ücretsiz!

Bizi Takip Edin